Ένα σημαντικό νομικό ζήτημα το οποίο δεν έχει απασχολήσει μέχρι σήμερα τα κυπριακά δικαστήρια είναι η πιθανή σύγκρουση μεταξύ του ιδρυτικού και καταστατικού εγγράφου μιας εταιρείας με μια ιδιωτική συμφωνία που έχει συναφθεί μεταξύ της εταιρείας και/ή των μελών της με τρίτους.
Καταρχάς, σύμφωνα με τον Περί Συμβάσεων Νόμο (Κεφ.149), η δεσμευτικότητα οποιασδήποτε σύμβασης που συνάπτεται μεταξύ δύο ή περισσοτέρων μερών είναι αδιαμφισβήτητη, νοουμένου ότι πληρούνται οι σχετικές προϋποθέσεις σύμφωνα με το άρθρο 10.1 του πιο πάνω Νόμου:
- τα μέρη επιθυμούν να δεσμευθούν από τις έννομες συνέπειες που αυτή επιφέρει (ελεύθερη συναίνεση).
- τα μέρη έχουν την ικανότητα προς συμβάλλεσθαι.
- η σύμβαση αυτή να αποτελεί νόμιμη αντιπαροχή και να έχει νόμιμο σκοπό.
- δεν πρόκειται για συμβάσεις που ο νόμος ορίζει ως άκυρες.
Επομένως, κατ’ αρχήν μια σύμβαση θεωρείται δεσμευτική για τους συμβαλλομένους όταν τηρούνται οι ως άνω αναφερόμενες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, ένα κρίσιμο ερώτημα που προκύπτει είναι κατά πόσο η δεσμευτικότητα μιας σύμβασης ανατρέπεται όταν μια ιδιωτική συμφωνία μεταξύ των μετόχων ή της εταιρείας έρχεται σε αντίθεση με τις διατάξεις του καταστατικού;
Η Νομική Ισχύς του Καταστατικού έναντι Ιδιωτικών Συμφωνιών:
Βάσει της επικρατούσας νομικής θεωρίας, το καταστατικό της εταιρείας υπερισχύει σε περίπτωση σύγκρουσης μεταξύ των όρων του και μιας συμφωνίας μετόχων, εκτός εάν υπάρχει ρητή πρόβλεψη στο καταστατικό που ρυθμίζει ή αναγνωρίζει τη συγκεκριμένη συμφωνία.
Η υπεροχή του καταστατικού επιβεβαιώνεται από τις διατάξεις του Περί Εταιρειών Νόμου – Κεφ. 113, και συγκεκριμένα:
- Άρθρο 21(1):: «Το καταστατικό και το ιδρυτικό έγγραφο της εταιρείας αποτελούν συμφωνία που δεσμεύει την εταιρεία και τα μέλη της».
- o Ειδικότερα, το καταστατικό δεσμεύει την εταιρεία και τα μέλη της «κατά τον ίδιο τρόπο όπως αν όλα είχαν υπογράψει συμφωνία».
- Αυτό σημαίνει ότι οι προβλέψεις του καταστατικού έχουν δεσμευτική νομική ισχύ για τη ρύθμιση των σχέσεων μεταξύ των μελών και της εταιρείας ως νομικής οντότητας. Συνεπώς, οτιδήποτε έρχεται σε αντίθεση με το καταστατικό (συμπεριλαμβανομένων ιδιωτικών συμφωνιών) δεν είναι νομικά δεσμευτικό, εκτός αν το καταστατικό τροποποιηθεί κατάλληλα.
- Άρθρο 12(1): Προβλέπει ότι οποιαδήποτε αλλαγή στο καταστατικό απαιτεί ειδικό ψήφισμα των μετόχων.
- Αυτό υπογραμμίζει ότι οι όροι του καταστατικού δεν μπορούν να παρακαμφθούν μέσω ιδιωτικών συμφωνιών, παρά μόνο μέσω της διαδικασίας τροποποίησής του.
Νομολογία από το Αγγλικό Δίκαιο
Δεδομένου ότι τα κυπριακά δικαστήρια δεν εξέδωσαν, μέχρι σήμερα, σχετικές αποφάσεις, η νομολογία αντλείται από την αγγλική έννομη τάξη. Τρείς χαρακτηριστικές υποθέσεις υπογραμμίζουν τη σημασία της υπεροχής του καταστατικού:
- Russell v Northern Bank Development Corporation Ltd [1992] 1 WLR 588:
- Το House of Lords έκρινε ότι μια συμφωνία μεταξύ μετόχων, η οποία περιόριζε τη δυνατότητα της εταιρείας να αυξήσει το μετοχικό της κεφάλαιο, ήταν άκυρη, διότι παραβίαζε τις διατάξεις του καταστατικού και το καταστατικό δίκαιο που επιτρέπει στην εταιρεία να τροποποιεί το κεφάλαιό της.
- Shuttleworth v Cox Brothers and Co (Maidenhead) Ltd [1927] 2 KB 9:
- Το Εφετείο έκρινε ότι οι διατάξεις του καταστατικού υπερισχύουν οποιασδήποτε ιδιωτικής συμφωνίας μεταξύ των μετόχων, εφόσον αυτή η συμφωνία δεν έχει ενσωματωθεί στο καταστατικό μέσω της νόμιμης διαδικασίας.
- Αυτό αναδεικνύει τη σημασία της ενσωμάτωσης ιδιωτικών συμφωνιών στο καταστατικό ώστε να έχουν νομική ισχύ.
- Welton v Saffery [1897] AC 299:
- Το Privy Council έκρινε ότι το καταστατικό της εταιρείας αποτελεί το θεμελιώδες κανονιστικό πλαίσιο και ότι οι ιδιωτικές συμφωνίες δεν μπορούν να το υπερισχύσουν, εκτός εάν έχουν ρητά ενσωματωθεί σε αυτό.
Συνεπώς, η αγγλική νομολογία καθιστά σαφές ότι το καταστατικό μιας εταιρείας υπερισχύει έναντι ιδιωτικών συμφωνιών που έρχονται σε αντίθεση με αυτό. Για να είναι νομικά δεσμευτικές, τέτοιες συμφωνίες πρέπει να ενσωματώνονται στο καταστατικό μέσω της κατάλληλής διαδικασίας τροποποίησης.
Εξαιρέσεις - Πότε μπορεί να υπερισχύσει μια Ιδιωτική Συμφωνία:
Υπάρχουν περιορισμένες εξαιρέσεις στις οποίες μια ιδιωτική συμφωνία μπορεί να υπερισχύσει:
- Εάν η Ιδιωτική Συμφωνία Δεν Έρχεται σε Σύγκρουση με το Καταστατικό
- Εφόσον η ιδιωτική συμφωνία συμπληρώνει και δεν αντιβαίνει στο καταστατικό, μπορεί να ισχύει.
- Εάν το Καταστατικό Αναγνωρίζει τη Συμφωνία
- Εάν το καταστατικό περιέχει ρητή πρόβλεψη που αναγνωρίζει ή επιτρέπει την ύπαρξη της συμφωνίας μετόχων, τότε η συμφωνία μπορεί να έχει δεσμευτική ισχύ.
- Εάν η Συμφωνία Ισχύει μόνο Μεταξύ των Συμβαλλομένων Μελών
- Οι μέτοχοι μπορούν να συνάψουν ιδιωτικές συμφωνίες μεταξύ τους, εφόσον αυτές δεσμεύουν μόνο τους ίδιους και δεν επηρεάζουν τις λειτουργίες της εταιρείας ή τα δικαιώματα άλλων μετόχων.
Εφαρμογή στην Κυπριακή Πραγματικότητα:
Στην κυπριακή έννομη τάξη, το καταστατικό μιας εταιρείας υπερισχύει οποιασδήποτε ιδιωτικής συμφωνίας μεταξύ των μετόχων ή των διευθυντών, εφόσον η συμφωνία αυτή έρχεται σε αντίθεση με τις διατάξεις του καταστατικού.
- Το καταστατικό, ως το θεμελιώδες έγγραφο που καθορίζει τη δομή, τις αρμοδιότητες και τις διαδικασίες λειτουργίας της εταιρείας, δεσμεύει όλα τα μέλη της εταιρείας.
- Δεν μπορεί να τροποποιηθεί ή να παρακαμφθεί από ιδιωτικές συμφωνίες, εκτός αν αυτές ενσωματωθούν στο καταστατικό μέσω της διαδικασίας τροποποίησης που προβλέπει ο νόμος.
Ως εκ τούτου, όταν μια ιδιωτική συμφωνία μεταξύ των μετόχων έρχεται σε σύγκρουση με το καταστατικό, η συμφωνία αυτή θεωρείται άκυρη στο βαθμό που έρχεται σε αντίθεση με το καταστατικό. Για να έχει ισχύ, πρέπει να γίνει τροποποίηση του καταστατικού μέσω της προβλεπόμενης διαδικασίας, που απαιτεί ειδικό ψήφισμα των μετόχων (Άρθρο 12(1) του Περί Εταιρειών Νόμου – Κεφ. 113).
Συμπέρασμα
Eν κατακλείδι, η σημασία του καταστατικού στη ρύθμιση των εταιρικών σχέσεων είναι αδιαμφισβήτητη καθώς αποτελεί τον καθοριστικό κανόνα λειτουργίας της εταιρείας και υπερισχύει έναντι οποιασδήποτε ιδιωτικής συμφωνίας που έρχεται σε αντίθεση με αυτό και διασφαλίζει τη διαφάνεια και την προστασία των δικαιωμάτων όλων των μετόχων.
Για την αποφυγή νομικών αβεβαιοτήτων και συγκρούσεων, είναι κρίσιμο οι μέτοχοι να διασφαλίζουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία που αφορά τη λειτουργία της εταιρείας είναι σύμφωνη με το καταστατικό ή ενσωματώνεται σε αυτό μέσω τροποποίησης.
Συγγραφέας:
Σεμέλη Επιφανίου
Δικηγόρος/ Εταιρικό Τμήμα