Η πρόσφατη τροποποίηση του Περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμου (118(Ι)/2002) με τον Τροποποιητικό Νόμο 244(Ι)/2025 εισάγει σημαντικές ρυθμίσεις αναφορικά με τη φορολόγηση χαριστικών πληρωμών (ex gratia payments) οι οποίες καταβάλλονται κατά τον τερματισμό της εργοδότησης. Το παρόν αποτυπώνει το ισχύον νομικό πλαίσιο και τις πρακτικές συνέπειες για εργοδοτούμενους και εργοδότες.
1. Ορισμός και Νομική Βάση Φορολόγησης
Ο όρος «χαριστική πληρωμή» περιλαμβάνει κάθε καταβολή που γίνεται από εργοδότη στον εργοδοτούμενο κατά τον τερματισμό της εργοδότησης, χωρίς να απορρέει από συμβατική υποχρέωση. Βάσει του άρθρου 5(1)(β) του Νόμου, ως τροποποιήθηκε, στο φορολογητέο εισόδημα περιλαμβάνεται φιλοδώρημα που παραχωρείται χαριστικά κατά την αφυπηρέτηση ή την πρόωρη αφυπηρέτηση ή τη λήξη ή τον πρόωρο τερματισμό σύμβασης εργοδότησης ή διορισμού σε αξίωμα. Επιπλέον, στο φορολογητέο εισόδημα περιλαμβάνεται αποζημίωση για τον τερματισμό εργοδότησης ή διορισμού σε αξίωμα, η καταβολή της οποίας δεν προνοείται σε σύμβαση εργοδότησης ή σύμβαση διορισμού σε αξίωμα ή σε συλλογική σύμβαση ή κανονισμούς ή σε οποιουσδήποτε άλλους όρους διέπουν την εργοδότηση ή τον διορισμό σε αξίωμα.
Περαιτέρω, ποσά εισπρακτέα, περιλαμβανομένης και αποζημίωσης, τα οποία καταβάλλονται σύμφωνα με απόφαση δικαστηρίου και τα οποία αφορούν σε οποιαδήποτε από τις ανωτέρω υποπαραγράφους, συνιστούν αντικείμενο του φόρου εντός της σχετικής υποπαραγράφου και φορολογούνται ανάλογα. Επομένως, ακόμη και χαριστικές πληρωμές που επιδικάζονται δικαστικώς παραμένουν φορολογητέες.
2. Νέο Άρθρο 20ΣΤ – Ειδικό Φορολογικό Καθεστώς Χαριστικών Πληρωμών
Η κεντρική καινοτομία της πρόσφατης τροποποίησης συνίσταται στην εισαγωγή ειδικού φορολογικού καθεστώτος για τις χαριστικές πληρωμές, μέσω του νέου Άρθρου 20ΣΤ. Το εισόδημα ατόμου που εμπίπτει στις διατάξεις των υποπαραγράφων (iv) έως (vi) της παραγράφου (β) του εδαφίου (1) του άρθρου 5 και στις διατάξεις των υποπαραγράφων (iv) έως (vi) της παραγράφου (β) του εδαφίου (2) του άρθρου 5, το οποίο υπερβαίνει τις διακόσιες χιλιάδες ευρώ (€200.000), υπόκειται σε φορολογία με συντελεστή ύψους είκοσι τοις εκατό (20%). Επίσης, το προβλεπόμενο εισόδημα αυτό δεν προστίθεται σε οποιοδήποτε άλλο εισόδημα.
Το ανωτέρω άρθρο εφαρμόζεται τόσο σε κατοίκους όσο και σε μη κατοίκους της Δημοκρατίας, εφόσον οι μισθωτές υπηρεσίες ασκήθηκαν στην Κύπρο.
Πρακτικά, η φορολόγηση διαμορφώνεται ως εξής:
- Μέχρι το ποσό των €200.000, προστίθεται στα λοιπά εισοδήματα και φορολογείται με τις προοδευτικές κλίμακες φόρου εισοδήματος.
- Άνω των €200.000, φορολογείται αυτοτελώς με συντελεστή 20%, χωρίς συνυπολογισμό με άλλα εισοδήματα
3. Απουσία Γενικής Απαλλαγής για Τερματισμό Εργοδότησης
Κρίσιμο είναι ότι ο Νόμος δεν προβλέπει γενική απαλλαγή για χαριστικές πληρωμές λόγω τερματισμού εργοδότησης. Η μοναδική σχετική απαλλαγή περιορίζεται αυστηρά σε ανόμοιες περιπτώσεις: απαλλάσσεται από το φόρο οποιοδήποτε κατ' αποκοπή καθοριζόμενο ποσό το οποίο λαμβάνεται εφάπαξ σε μορφή φιλοδωρήματος λόγω θανάτου ή ως εφάπαξ αποζημίωση λόγω θανάτου ή σωματικής βλάβης.
Η απαλλαγή αυτή αφορά αποκλειστικά και μόνο περιπτώσεις θανάτου ή σωματικής βλάβης και δεν εκτείνεται σε χαριστικές πληρωμές λόγω τερματισμού εργοδότησης.
4. Μη Εκπεσιμότητα για τον Εργοδότη
Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, ως τροποποιήθηκε, αντιμετωπίζει με τρόπο ενιαίο τις χαριστικές πληρωμές από πλευράς εργοδότη. Χαριστικές πληρωμές προς υπαλλήλους και αξιωματούχους, οι οποίες εμπίπτουν στις διατάξεις των υποπαραγράφων (iv) έως (vi) της παραγράφου (β) του εδαφίου (1) του άρθρου 5 και των υποπαραγράφων (iv) έως (vi) της παραγράφου (β) του εδαφίου (2) του άρθρου 5 δεν εκπίπτουν κατά τον υπολογισμό του φορολογητέου εισοδήματος του εργοδότη.
Τούτο σημαίνει ότι η χαριστική πληρωμή επιβαρύνει διπλά: αποτελεί φορολογητέο εισόδημα για τον εργοδοτούμενο και συγχρόνως δεν παρέχει φορολογική ελάφρυνση στον εργοδότη.
5. Υποχρέωση Παρακράτησης Φόρου
Ανεξάρτητα από οτιδήποτε περιέχεται στον παρόντα Νόμο, για κάθε φορολογικό έτος επιβάλλεται φόρος πάνω σε όλες τις αποδοχές κάθε τέτοιου έτους και κατά την πληρωμή των αποδοχών ή κάποιου ποσού έναντι αποδοχών κατά το φορολογικό έτος, παρακρατείται από το πρόσωπο που καταβάλλει τις αποδοχές φόρος σύμφωνα με Κανονισμούς που γίνονται από το Υπουργικό Συμβούλιο.
Για τους σκοπούς του Νόμου, ο όρος «αποδοχές» σημαίνει κάθε εισόδημα που αποκτά κάποιο άτομο από κέρδη ή οφέλη όπως αυτά ειδικότερα καθορίζονται στην παράγραφο (β) του εδαφίου (1) και στην παράγραφο (β) του εδαφίου (2) του άρθρου 5, και περιλαμβάνουν και οποιεσδήποτε συντάξεις, άρα καλύπτει και τις χαριστικές πληρωμές κατά τον τερματισμό εργοδότησης.
Ο εργοδότης υποχρεούται να παρακρατεί τον αναλογούντα φόρο κατά τη στιγμή της καταβολής και να τον αποδίδει στον Έφορο Φορολογίας σύμφωνα με τους περί Παρακρατήσεως Φόρου εξ Αποδοχών Κανονισμούς.
6. Συνοπτικά Συμπεράσματα
Βάσει του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου, ως διαμορφώθηκε με την πρόσφατη τροποποίηση του 2025, η χαριστική πληρωμή (ex gratia payment) κατά τον τερματισμό εργοδότησης φορολογείται ως εξής:
- A) Πλήρης φορολόγηση – δεν υφίσταται γενική απαλλαγή για ποσά που λαμβάνονται λόγω τερματισμού εργοδότησης.
- B) Ποσά έως €200.000 υπόκεινται στις κανονικές προοδευτικές κλίμακες φόρου εισοδήματος, συνυπολογιζόμενα με τα λοιπά εισοδήματα του ατόμου.
- Γ) Ποσά άνω των €200.000 φορολογούνται αυτοτελώς με συντελεστή 20% κατ' εφαρμογή του νέου Άρθρου 20ΣΤ, χωρίς σύμπραξη με άλλα εισοδήματα.
- Δ) Ο εργοδότης δεν δικαιούται φορολογική έκπτωση για τέτοιες καταβολές.
- E) Ο εργοδότης φέρει υποχρέωση παρακράτησης του αναλογούντος φόρου κατά τη στιγμή της καταβολής.
Συγγραφέας:
Κωνσταντίνος Κοκκινόφτας
Ανώτερος Συνεταίρος